Grodziska Kuczka

Na tyłach kamienicy przy ulicy 11 listopada zachowała się konstrkcja, która najprawdopodobniej pełniła funkcję kuczki. Ta jedna z charakterystycznych pamiątek po żydowskich mieszkańcach miasta jest widoczna od strony ulicy ks. Bojanka.

Kuczka inaczej Sukka (hebr. סוכות) to budowla rytualna mająca postać szałasu lub w naszym klimacie częściej altanki, czy zabudowanego balkonu. Kuczka była wykorzystywany w czasie święta Sukkot, czyli Święta Szałasów w Polsce zwanego świętem kuczek. Miało ono upamiętnić warunki w jakich mieszkali Żydzi podczas wędrówki z Egiptu. Według tradycji, sukka jest strukturą składającą się z trzech ścian o wysokości co najmniej trzy metry i dachu wykonanego z ekologicznego materiału, który został odłączony od ziemi. Całość lub część dachu powinna być otwarta do nieba (lub powinna mieć możliwość otwarcia dachu) ponieważ tylko część, która znajduje się pod niebem jest koszerna. Szałasy przystraja się owocami z Izraela. Suka może być zbudowany na ziemi lub na otwartej werandzie lub balkonie. W naszym klimacie oraz ze względu na ograniczoną powierzchnię dostępną w miastach kuczki budowane były na balkonach, a dach był podnoszony lub uchylany. 

Ortodoksyjni Żydzi przebywają w kuczkach przez cały czas trwania święta; modlą się, śpią, biesiadują.

Do niedawna inna kuczka istniała także na tyłach kamienicy przy ul. Sienkiewicza, należącej w przeszłości do rodziny Neuhausów. Jednak została ona rozebrana podczas prac remontowych.

Żródło: Sukka (wikipedia.org)

Powiązane posty: Sztetl Grodzisk, Cmentarz Żydowski, Sklep "U Żyda"

Sklep "U Żyda" (ul. Sienkiewicza 41)

Kamienica w okresie międzywojennym

W dawnych czasach u zbiegu dróg wiodących do Grodziska od wsi Radonie i Putka (dzisiejsze ulice Radońska i Montwiłła) mieścił się zajazd. Według przekazów  oferował on również miejsca noclegowe. Na przeciwko istniała już kaplica zbudowana w 1713 r. staraniem miejscowego proboszcza Franciszka Rogowskiego jako wotum dziękczynne za ustanie epidemii cholery, przeniesiona w latach 90. XX w. na plac obok kościoła św. Anny. 

Kaplica p.w. Świętego Krzyża w pierwotnej lokalizacji

Na początku XX w. grodziska gmina żydowska rozwijała się prężnie. Wzrastał poziom wykształcenia, zaczęła również tworzyć się elita intelektualna i kulturalna. Istniała drewniana synagoga, kirkut, mykwa oraz żydowska szkoła religijna i elementarna. Mnóstwo było straganów z koszernym jedzeniem, warsztatów rzemieślniczych i sklepów. Z tego czasu pochodzą okazałe kamienice, stanowiące dowód zamożności miejscowej elity.

Kamienica jesienią 1939 r.

W 1927 roku, w miejscu dawnego zajazdu u zbiegu dzisiejszych ulic Sienkiewicza, Radońskiej i Motwiłła została zbudowana kamienica. Przed II wojną światową był tu sklep z artykułami żelaznymi prowadzony przez pana Jakubowicza. Przed kamienicą wystawiony był krzyż pielęgnowany przez mieszkańców.  W latach powojennych krucyfiks z pasyjką przeniesiono w pobliże cmentarza.

Kamienica została odnowiony, a na parterze znajduje się sklep metalowo-techniczny. Starsi mieszkańcy miasta do dziś sklep ten nazywają "U Żyda".

Źródło informacji:

Kamienica w 2013 r.

• Wirtualny Sztetl
• Z historii grodziskich Żydów (europaimy.org)

Kamienica na rogu ul. Kościuszki i 1 Maja

Budynek na zdjęciu z początków XX w.

W Grodzisku Mazowieckim na rogu ul. Kościuszki i 1 Maja w pobliżu dworca kolejowego znajduje się okazała przedwojenna kamienica oszpecona jaskrawopomarańczowymi szyldami apteki. Została ona zbudowana prawdopodobnie na początku XX w. Na zdjęciu wykonanym po 1912 r. widać, że pierwotnie budynek miał ceglaną elewację i mieścił się tutaj sklep z winami należący do braci Głowińskich. Sklep zaopatrywał w szlachetne trunki letników przybywających na wypoczynek lub do sanatorium w Grodzisku. Obecna ulica Kościuszki nazywała się wówczas Ogrodową i znajdowała się w granicach Jordanowic, a jej przebieg nie zmienił się do dziś. Na zdjęciu, w głębi widoczna jest kamienica mieszczańska wybudowana w 1912 r. Błotnista, nieutwardzona ulica Ogrodowa (zwana wcześniej Letniaki Drugie) prowadziła od dworca kolejowego w regiony dawnego uzdrowiska i domków letniskowych tzw. "letniaków". Mijając po drodze XIX i XX w. kamienice i domy jednorodzinne dochodziło się do willi Niespodzianka.

Budynek przy ul. Kościuszki 41-43 i 1 Maja 11-13 na zdjęciu z 2013 r.

Dzisiaj przy tej ulicy (Kościuszki) znajdują się siedziby władz miasta i powiatu. Zachowała się jednak zabudowa z początków XX w. Między budynkiem, w którym mieścił się sklep braci Głowińskich, a kamienicą z 1912 r powstał ohydny socjalistyczny blok mieszkalny zaburzający estetykę tej dość urokliwej ulicy. Dodatkowo ład przestrzenny psują paskudne jaskrawe banery i tablice reklamowe sklepów i zakładów usługowych.